Een doof of slechthorend persoon wil bij jou op yogales.
Hopelijk ben je dan enthousiast! Deze mensen hebben al het lef gehad om over eventuele bedenkingen, kan yoga wel als je doof/slechthorend bent?, heen te stappen. Geef aan dat je graag met ze mee wilt denken hoe jullie dit het beste aan kunnen pakken. Het vergt een wederzijdse aanpassing en begrip.
Hier onder volgen enkele tips die je daarbij kunnen helpen. Uiteindelijk is ieder individu weer anders, dus dit zijn algemene tips. Diegene die het het beste weet is de persoon zelf!
Vragenlijst
Laat een vragenlijst invullen [Zeg duidelijk erbij dat het niet verplicht is, want sommige mensen vinden dit vreselijk. Zeker als men psychische problemen heeft [gehad]. Eigenlijk is zo’n vragenlijst voor iedere yogacursist van belang. Zo breng je in kaart waar je rekening mee kunt houden. Mijn vragenlijst is een voorbeeld [zie bijlage 1]. Je kunt er zelf een opstellen met vragen die voor jouw lessen relevant zijn.
Dove cursisten kun je les geven als:
- zij een [schrijf of gebaren]tolk meenemen
- jij zelf NGT [Nederlandse Gebaren Taal] kent
- zij zich kunnen redden met spraakafzien [erg moeilijk, want maar 40% kan met spraakafzien worden opgevangen]
- bovenstaande eventueel aangevuld met jouw PowerPoint presentatie
- zij technische oplossingen hebben [CI, Cochleair Implantaat]
Slechthorenden kun je lesgeven als:
- zij met een hoortoestel of soloapparatuur voldoende kunnen horen
- jij een Powerpoint presentatie hebt die ze kunnen lezen
- of zoals bij dove cursisten vermeld.
Algemene punten om op te letten
-Spreek duidelijk en langzaam. Zorg dat je mond altijd zichtbaar is. Hier zul je echt actief op moeten letten. Het is geen gewoonte. Bespreek dit met de cursist. Vraag hiervoor begrip, want het zal niet altijd lukken, zeker in het begin niet. Vraag de cursist een seintje te geven als deze je niet heeft kunnen volgen.
-Praat niet bij vooroverbuigingen , liggende oefeningen of als je oefeningen doet waarbij je de mond wegdraait.
-Doe oefeningen eerst voor en leg ze dan pas uit. Dit betekent dat jij de oefening al heel goed doorvoeld moet hebben. Dan kun je het pas uitleggen zonder zelf mee te doen. Een mooie testcase! Daarna kun je het nog een keer doen en inspreken voor de andere horende cursisten.
- Doven en slechthorenden willen graag meteen meedoen met wat ze zien [dáár zijn ze heel goed in], toch moet je echt vragen om eerst de uitleg af te wachten anders heb je de aandacht niet volledig bij je uitleg en kunnen ze essentiële informatie missen.
-Je kunt je handen actiever gebruiken. Bijvoorbeeld bij inademen een handgebaar naar boven te maken en uitademen een handgebaar naar beneden. Spreek zo een paar gebaren af in overleg met je cursist.
-Bij slechthorenden helpt schreeuwen echt niet, wel wat luider praten dan normaal. Zelf stond ik als cursist altijd vooraan en mijn yogadocent zei tegen de andere cursisten dat ze voor mij wat luider sprak dan normaal. Niemand deed daar moeilijk over. Iedereen begrijpt dat die persoon zo ook mee kan doen. Voeg voldoende stiltes in [om te voelen bijvoorbeeld] zodat het accent daar op ligt. Dit kan het luider spreken, wat voor horende cursisten misschien minder ontspannen is, voldoende compenseren.
-Soms werkt het beter als je een oefening lichamelijk uitlegt. Je helpt dan met jouw handen de cursist de beweging uit te voeren. Veel doven vinden aanraken geen probleem. Je weet via de vragenlijst al of ze dit goed vinden. Slechthorenden kun je zo ook helpen, maar zijn zijn over het algemeen minder aanrakingen gewend dan doven.
-Laat ze in het begin niet de ogen sluiten. Het is heel vervelend om geen controle over je omgeving te hebben. Laat ze eerst wat wennen een yoga.
-Vertel bij een oefening, waarbij je toch wilt dat ze de ogen sluiten, duidelijk hoe vaak ze moeten in- en uitademen of moeten tellen voor ze de ogen openen. En praat dan ook niet als ze dit doen.
-Bij de eindontspanning kunnen dove mensen een trilhorloge of wekker gebruiken of wat ik deed was het licht uit doen en weer aan als de ontspanning voorbij was. Dit werd goed opgemerkt. Je hebt vooraf al verteld hoe ze uit de eindontspanning kunnen komen. Als ze eenmaal liggen kun je pas weer iets zeggen als iedereen overeind is gekomen.
-Je kunt, als je dit hebt afgesproken, iemand ook even aanraken om te oefening te laten beëindigen.
-Liggende oefeningen doe je eerst voor, dan leg je ze zittend uit.
-Liggen met je hoofd zijwaarts kan vervelend zijn met een gehoorapparaat of CI. Geef een alternatief: voorhoofd op de handen.
-Een eindontspanning geef je in stukjes en bouw je verder uit. Mensen hebben al een hele les achter de rug dus geef ze niet te veel mee wat ze moeten gaan onthouden.
-Sommige vormen van doof-/slechthorendheid brengen evenwichtsproblemen of coördinatieproblemen met zich mee. Geef de keus om balansoefeningen met een stoel er bij te doen. Asymmetrische oefeningen zijn goed bij coördinatieproblemen. Niet teveel, want oefeningen die moeilijk gaan vinden de meeste mensen onprettig.
-In principe kunnen alle houdingen door doven en slechthorenden worden gedaan. Het hangt af van de eventuele andere klachten die ze hebben of je ze moet aanpassen of niet moet geven.
-Als een oefening of een serie uit meerdere onderdelen bestaat, hak deze dan in stukken. Oefen tussendoor en herhaal het dan pas helemaal.
Speciale yogalessen voor doven en slechthorenden
Doven en slechthorenden vormen eigenlijk twee aparte groepen met elk een aparte aanpak. Bij slechthorenden helpt bijvoorbeeld harder praten nog, maar doven hebben daar niets aan.
Als het haalbaar is zou ik er voor kiezen ze apart les te geven. Maar dat is meestal niet zo. Een yogaklas voor doven en slechthorenden bij elkaar krijgen is al een hele klus. In de grotere steden en via de welzijnscentra die er voor hen zijn is het misschien haalbaar. Maar op zich kunnen ze prima samen als ze daar zelf voor open staan. Ik kom daar nog op terug bij dovencultuur
Een speciale yogagroep voor deze doelgroep is dus het mooiste.
Enkele voordelen:
-je hoeft geen rekening te houden met het tempo, wat hoger ligt bij goedhorenden doordat je meestal inspreekt en tegelijk voordoet.
-Voor doven en slechthorenden is een groep met anderen die ook gehoorverlies hebben prettig. Het voelt vertrouwder, men durft het makkelijker te zeggen als het niet duidelijk is. Niemand kijkt er van op dat je ‘anders’ praat. Let wel dit zijn algemene opmerkingen. Iedere dove en slechthorende ervaart het eigen gehoorverlies anders.
-je kunt je volume [bij SH] goed aanpassen en je les helemaal inrichten naar deze doelgroep
De aanpassingen
Ik ga er van uit dat je geen NGT beheerst. Als dat wel zo is kun je prima aan doven les geven die NGT als moedertaal hebben. Dat is niet bij iedereen zo.
Sommige doven zijn bijvoorbeeld pas later doof geworden, of mochten niet gebaren [echt waar, dat werd een tijd lang gezien als niet goed voor de ontwikkeling!]. Sommige hebben dan Nederlands als moedertaal en ondersteunen dit met gebaren [NMG]. Zij kunnen dan wel goed Nederlands lezen. Bij doven met NGT als moedertaal is er grote variatie in Nederlandse leesvaardigheid [van gebrekkig tot universitair nivo]. We moeten niet vergeten dat schrijftaal een afgeleide is van de gesproken taal. Houd hier rekening mee.
Als er iets ergelijk is voor doven en slechthorenden, dan is dat als je intellectueel wordt onderschat als je iets niet gevolgd hebt.. Hallo, ik kon het even niet volgen, that’s it!
Herhaal het dan geduldig en wordt het dan nog niet gevolgd, formuleer het dan pas anders. Sommige woorden lijken op heel veel andere. De articulatie is dan niet goed te zien.
Als je in een dovencentrum les kunt geven, kan het zijn dat ze daar tolkuren krijgen..
Zo niet, dan kunnen de doven zelf een tolk meenemen. Ze krijgen jaarlijks 30 tolkuren voor de vrije tijd, dat is niet veel Het hangt dus van hun prioriteiten en financiën af [helaas] of ze een tolk kunnen meenemen. Als er meer cursisten zijn met een auditieve handicap die een tolk willen dan kunnen ze een tolk samen aanvragen wat tolkuren spaart.
Voor slechthorenden is het fijn als er een ringleiding is.
PowerPoint Presentatie
Als je beschikt over een beamer is dat heel handig. Mijn cursisten vonden het een onmisbare ondersteuning [ondanks al mijn uitleg en voordoen. Dat was te veel tegelijk om allemaal te onthouden]. Als ze het even niet meer wisten, konden ze toch nog even "spieken" hoe het ook al weer moest. Dit was wel een verkorte versie van wat ik gezegd had. Een foto erbij van de houding is voor hen, als visueel ingestelden, ook handig. Als jij rond wilt lopen, corrigeren, individuele aanwijzingen e.d. wilt geven en je de houding niet kunt laten zien, kunnen ze intussen op de PP [PowerPoint presentatie] kijken. Je unt bij mij een voorbeeld PPles opvragen om een idee op te doen.
Een yogales volgen is lastig als je een gehoorverlies hebt. Zij moeten het immers doen met een zintuig dat minder goed werkt. Het is prettig als de les op papier meegegeven wordt. Je kunt een les achteraf op papier meegeven, dan kunnen ze thuis nog oefenen. Als het haalbaar is kun je ze ook vooraf een les op papier meegeven. Het hangt helemaal af van de cursist of hier iets mee gedaan wordt of niet.
Vraag het na of daar behoefte aan is. Zo niet, dan spaart dat een hoop werk. .
Als iemand niet zo goed Nederlands kan lezen, is het handig als je yogapoppetjes kunt tekenen of foto’s bij de tekst hebt zodat er begrepen wordt om welke oefening het gaat. Lange teksten en veel bijwoorden zijn ongewenst [mijn schrijfstijl is dus niet het goede voorbeeld!] Hoe korter en krachtiger, hoe beter.
Dovencultuur
Horenden en slechthorenden, zijn eigenlijk heel vermoeiend voor doven. Horenden spreken hun taal niet, willen altijd maar vragen stellen over hun doof zijn. Slechthorenden verstaan hen nog slechter als ze zich proberen uit te drukken via gesproken taal. Vind je het gek dat doven soms liever samen met andere doven omgaan? In het begin vond ik het maar raar. Ik dacht waarom willen ze liever alleen met doven onderling samen zijn, integreer toch eens wat meer in de horende wereld. Na uitleg, viel het kwartje bij mij. Het is geen kwestie van niet met horenden om willen gaan, maar die omgang is veel vermoeiender. Daar staan maar weinigen bij stil met als gevolg dat er met doofheid maar weinig rekening mee wordt gehouden.
Gelukkig heb je ook zoiets als ´deaf empowerment’ en komen zij zelf steeds beter op voor hun belangen, zoals bijvoorbeeld ondertiteling.
Als dove mensen via NGT met elkaar communiceren dan zie je dat er contact is en dat men elkaar begrijpt. NGT is een volwaardige taal, die helaas voornamelijk door doven en hun naaste omgeving wordt beoefend. Hun wereld is dus kleiner. Tussen doven en [slecht-]horenden is veel miscommuncatie omdat men elkaars taal niet kan volgen. Als je als horende of slechthorende die geen NGT kent, bij dove mensen bent die aan het gebaren zijn, begrijp je hoe het voor hen is om niets tot weinig te kunnen volgen in de horende wereld. Als iemand heel goed kan spraakafzien [en dat is heel moeilijk] dan gaat het nog, maar anders wordt het moeizaam. Als een horende een beetje NGT kent, een klein gesprekje, maar anders wordt het lastig. En dat terwijl wij sociale dieren zijn. Het is maar goed dat er een dovencultuur is en de individualisten onder hen redden zich wel!
Het is heerlijk om even niet bezig te zijn met je doof zijn en gemakkelijk te kunnen communiceren met andere doven.
Voor doven is een aparte yogagroep met een NGT yogadocent het meest ideaal. Maar doven verschillen ook, dus niet alle doven zullen dit zo ervaren.
Eigenlijk kun je helemaal niet algemeen schrijven over doven als groep, we doen dan het individu tekort.
Mijn instelling is dat ik iedereen als individu benader en daarna komt pas doof, slechthorend etc.
De meeste mensen kunnen prima zelf aangeven hoe ze iets willen hebben.
Zorg dat binnen de yogales of op een andere manier een plek is om feedback of andere opmerkingen te geven.
Meer tijd nodig
Les geven aan doven en slechthorenden kost meer tijd. Als iemand iets niet gevolgd heeft, leg je het nog een keer uit. De oefeningen worden niet tegelijk uitgelegd met de beweging. Daarom duurt het langer. Later als de oefeningen meer eigen zijn geworden, kun je met veel minder tekst en uitleg lesgeven.
In mijn scriptie heb ik meer informatie staan over doof en slechthorend zijn. Deze kun je per email opvragen.
Heb je nog vragen, mail mij dan. Als jij nog aanvullingen, ervaringen hebt dan verneem ik die graag. Langzaam maar zeker zullen we in Nederland ook een yoga doven- en slechthorendencultuur krijgen!
Succes en veel plezier met het les geven aan doven en slechthorenden!
Voor meer informatie kun je me altijd emailen: alexandra@leefbarewereld.nl
Hartelijke groeten, Alexandra